Mỗi khi thị trường hoạt động, bảng điện chứng khoán đều nhấp nháy xanh đỏ hàng triệu lần dựa trên những tin tức vĩ mô, tin đồn hay sự hưng phấn của dòng tiền ngắn hạn. Sự biến động không ngừng này khiến nhiều nhà đầu tư lầm tưởng rằng giá cổ phiếu chỉ là một con số ngẫu nhiên, một trò chơi đầu cơ được quyết định bởi những “đội lái” ẩn danh.
Tuy nhiên, huyền thoại đầu tư Benjamin Graham từng để lại một câu nói kinh điển: “Trong ngắn hạn, thị trường chứng khoán là một chiếc máy bỏ phiếu, nhưng trong dài hạn, nó là một chiếc bàn cân”. Và quả cân nặng nhất để giữ giá trị cổ phiếu đi lên bền vững chính là lợi nhuận thực tế của doanh nghiệp. Với bài viết này, FES Academy sẽ cùng bạn tìm hiểu về mối quan hệ giữa lợi nhuận và giá cổ phiếu, giúp bạn nhìn thấu bản chất của đầu tư thay vì chỉ phỏng đoán những con số trên bảng điện.
Cổ phiếu là gì?
Sai lầm lớn nhất của những người mới bước chân vào thị trường là coi cổ phiếu như những tờ giấy hay những mã ký tự để mua thấp bán cao. Để định giá đúng, chúng ta cần quay về với định nghĩa nguyên thủy nhất. Khi bạn mua cổ phiếu, bạn thực chất đang mua một phần quyền sở hữu hợp pháp của một cỗ máy kinh doanh.
Giá trị của cỗ máy đó phụ thuộc hoàn toàn vào khả năng nó tạo ra tiền trong tương lai. Chỉ số EPS (Earning Per Share – Lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu) chính là thước đo trực quan nhất cho khả năng này. Khi một doanh nghiệp làm ăn ngày càng phát đạt, lợi nhuận sau thuế tăng trưởng, chỉ số EPS sẽ tự động tăng lên. Điều này đồng nghĩa với việc “miếng bánh” lợi ích mà mỗi cổ đông nhận được đang ngày một to ra. Về mặt logic tài chính, giá trị thị trường của cổ phiếu bắt buộc phải tăng lên để phản ánh đúng giá trị tăng lên của miếng bánh mới đó.
Sự khác biệt giữa diễn biến ngắn hạn và chu kỳ dài hạn
Mặc dù lợi nhuận là yếu tố quyết định, nhưng trên thực tế, không ít lần chúng ta đã chứng kiến sự tách biệt giữa đường giá và đường lợi nhuận. Trong ngắn hạn (vài tuần hoặc vài tháng), giá cổ phiếu có thể biến động hoàn toàn phi logic. Một doanh nghiệp báo lãi tăng trưởng mạnh vẫn có thể bị bán tháo không thương tiếc do thị trường chung rơi vào trạng thái hoảng loạn, rủi ro địa chính trị, hoặc đơn giản là dòng tiền lớn đang tạm thời rút lui khỏi nhóm ngành đó.
Tuy nhiên, khi kéo dài chu kỳ quan sát lên 3 năm hoặc 5 năm, đường giá cổ phiếu và đường tăng trưởng lợi nhuận sẽ luôn có xu hướng đồng pha và tiến gần vào nhau. Nếu một công ty duy trì được tốc độ tăng trưởng lợi nhuận cốt lõi đều đặn 20% mỗi năm, giá cổ phiếu sớm muộn cũng sẽ thiết lập một mặt bằng giá mới tương ứng. Những đợt sụt giảm tạm thời trong ngắn hạn thực chất chỉ là cơ hội để dòng tiền thông minh mua lại “cỗ máy in tiền” đó với mức giá thấp hơn giá trị nội tại của chúng.
Bài toán của sự kỳ vọng: Tại sao lãi kỷ lục mà giá lại giảm?
Có một câu hỏi kinh điển luôn làm khó các nhà đầu tư mới, đó là tại sao có những công ty vừa phát hành báo cáo tài chính công bố mức lãi kỷ lục nhưng giá cổ phiếu ngày hôm sau lại giảm mạnh? Lời giải cho nghịch lý này nằm ở bản chất của thị trường tài chính, rằng thị trường chứng khoán luôn trả tiền cho kỳ vọng tương lai, chứ không định giá dựa trên những gì đã xảy ra trong quá khứ.
Nếu mức lợi nhuận kỷ lục đó đã được các tổ chức lớn phân tích, dự báo từ trước và họ đã âm thầm mua cổ phiếu từ nhiều tháng qua, thì khi tin tức chính thức được công bố lên mặt báo, động lực tăng giá đã bị hấp thụ hết. Quan trọng hơn, nếu thị trường nhận định mức lãi kỷ lục này là đỉnh lợi nhuận của chu kỳ và các quý tiếp theo doanh nghiệp sẽ bước vào giai đoạn suy thoái hoặc đi lùi, dòng tiền sẽ lập tức chốt lời. Giá cổ phiếu sụt giảm chính là cách thị trường phản ánh sự bi quan về bức tranh lợi nhuận trong 6 đến 12 tháng tới.
Không phải con số lợi nhuận nào cũng giống nhau
Cuối cùng, một nhà đầu tư nhạy bén không chỉ nhìn vào độ lớn của lợi nhuận mà còn phải biết đánh giá chất lượng của con số đó. Một mức lợi nhuận đột biến sinh ra nhờ việc thanh lý tài sản, bán nhà máy hay đánh giá lại chênh lệch tỷ giá (lợi nhuận một lần) sẽ không bao giờ bền vững bằng lợi nhuận được tạo ra từ hoạt động kinh doanh cốt lõi (như bán được nhiều sản phẩm hơn, mở rộng thị phần hay tối ưu hóa chi phí sản xuất).
Đồng thời, lợi nhuận ghi nhận trên sổ sách kế toán phải đi kèm với dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh (CFO) dương thực tế. Nếu một doanh nghiệp liên tục báo lãi hàng nghìn tỷ đồng nhưng tiền mặt không thu về được, các khoản phải thu khách hàng tăng nhanh mất kiểm soát, thì mức lợi nhuận đó chỉ là những con số ảo trên giấy. Khi quả bóng rủi ro dòng tiền vỡ nợ phình to, giá cổ phiếu chắc chắn sẽ đổ sập.
Kết luận
Giá trị thị trường của cổ phiếu có thể bị bóp méo trong ngắn hạn bởi tâm lý đám đông và các yếu tố vĩ mô nhiễu loạn, nhưng lợi nhuận cốt lõi của doanh nghiệp luôn là chiếc mỏ neo kéo mọi thứ về đúng quỹ đạo của giá trị thực. Do đó, bằng việc trang bị cho mình tư duy phân tích nguồn gốc và chất lượng lợi nhuận, nhà đầu tư sẽ thoát khỏi vòng xoáy mua bán liên tục theo bảng điện, từ đó tự tin nắm giữ những cỗ máy tạo tiền bền vững nhất để vượt qua mọi biến động của thị trường.
