Sở hữu danh vị CFA Charterholder luôn là một bảo chứng cho lượng kiến thức khổng lồ và tư duy tài chính vượt trội. Bạn phải vượt qua 3 kỳ thi khó nhằn và tích lũy hàng nghìn giờ học để đạt được cột mốc này.
Tuy nhiên trên thị trường chứng khoán, đặc biệt là tại Việt Nam luôn tồn tại một nghịch lý trớ trêu. Không ít CFA Charterholder với kinh nghiệm và kiến thức đầy mình lại phải ngậm ngùi cắt lỗ, thậm chí thua xa một nhà đầu tư F0 (người mới gia nhập thị trường) chỉ lựa chọn cổ phiếu một cách ngẫu hứng, hay các quỹ ETF chỉ mô phỏng chỉ số thị trường một cách thụ động.
Tại sao một bộ khung kiến thức về tài chính và đầu tư chuẩn mực được chấp nhận trên toàn cầu như CFA không biến một người trở thành “vua” trong lĩnh vực này? Dưới đây, FES Academy sẽ đưa ra 4 lý do giải mã hiện tượng này.
Bẫy của những giả định hoàn hảo
Được đào tạo bài bản, người học CFA thường mê mẩn với những mô hình Excel đồ sộ, kết hợp vô số biến số khác nhau để tạo ra một con số định giá hoàn hảo đến từng chi tiết. Một mô hình được sử dụng phổ biến là mô hình chiết khấu dòng tiền (DCF) – hiểu đơn giản là phương pháp định giá cổ phiếu bằng cách dự phóng tất cả các dòng tiền mà doanh nghiệp có thể kiếm được trong tương lai, sau đó quy đổi chúng về giá trị hiện tại.
Vấn đề là mô hình này cực kỳ nhạy cảm. Chỉ cần bạn “chệch tay” điều chỉnh 0.5% ở tỷ lệ tăng trưởng dài hạn (terminal value) hay chi phí vốn bình quân (WACC), giá cổ phiếu có thể lệch đi đến 30-40%.
Trong đầu tư chứng khoán, nếu bạn thiếu kinh nghiệm cọ sát thị trường để đưa ra những giả định sát với thực tế, mô hình của bạn dường như chỉ là một bản vẽ lung linh, nhưng chẳng thể sử dụng. Một người có thể tự tin vung tiền mua một cổ phiếu vì mô hình định giá dự báo nó đang rẻ hơn giá trị thực (Undervalued) đến 50%, để rồi ngã ngửa khi công ty đó phá sản chỉ trong vài tháng sau vì dòng tiền đứt gãy.
Thị trường không chờ đợi một ai
Chương trình CFA rèn luyện cho người học một thói quen rằng phân tích là phải chi tiết và toàn diện. Khi muốn mua một cổ phiếu, bạn phải dùng mô hình Michael Porter’s 5 Forces để xem năng lực cạnh tranh của công ty, dùng phân tích Dupont để bóc tách nguồn lợi nhuận của doanh nghiệp, rồi tiến hành nghiền ngẫm báo cáo tài chính của 5 năm gần nhất. Hành động này không sai, thậm chí còn là rất chuẩn mực.
Tuy nhiên, các thông tin này đã thuộc về quá khứ, và thị trường chứng khoán thì luôn rất nhanh nhạy với tin tức, không chờ bạn viết xong một bản báo cáo hoàn hảo như vậy.
Thị trường đang có xu hướng trở nên hiệu quả hơn (efficient market), và thông tin đang được phản ánh vào giá cổ phiếu với tốc độ ngày càng nhanh. Khi bạn còn đang cặm cụi tính toán biên lợi nhuận ròng của công ty, dòng tiền trên thị trường đã đẩy giá cổ phiếu tăng kịch trần vì một tin đồn trúng thầu vừa rò rỉ trên các hội nhóm. Sự ám ảnh bởi tính hoàn hảo khiến nhiều CFA Charterholder bị bỏ lại phía sau, bỏ lỡ những thời điểm mua đẹp nhất chỉ vì bận “chờ thêm dữ liệu để xác nhận”.
Sự “vô lý” cần phải chấp nhận
CFA dạy bạn đi tìm giá trị nội tại (intrinsic value) của doanh nghiệp, và tin rằng trong dài hạn giá cổ phiếu sẽ hội tụ về đúng con số này. Đồng thời, kiến thức của CFA được phát triển tại Mỹ, nơi thị trường đạt mức độ phát triển cao với phần lớn là nhà đầu tư tổ chức (quỹ). được trang bị đầy đủ kiến thức, thông tin và các công cụ tính toán hiện đại.
Ngược lại, tại Việt Nam, theo thống kê của Bộ Tài chính, tỷ lệ nhà đầu tư cá nhân ở Việt Nam đến khoảng 90%. Đa số nhà đầu tư cá nhân không được tiếp cận đủ thông tin, công cụ tính toán chuyên nghiệp, thường quyết định bằng cảm xúc, và đặc biệt dễ bị ảnh hưởng bởi tâm lý bầy đàn (herding behavior) hay FOMO. Khi này, những lý thuyết chuẩn chỉnh từ CFA mà ta được học lại chẳng thể áp dụng vào thực tế tại Việt Nam. Sẽ có những giai đoạn, một số cổ phiếu không tốt lại tăng trần nhiều phiên chỉ nhờ vài câu chuyện hấp dẫn được truyền tai nhau. Ngược lại, một số công ty có giá trị nội tại vững vàng, sức khỏe tài chính ổn định lại không được đánh giá đúng với giá trị thực.
Sự “vô lý” này khiến những người giữ tư duy CFA cứng nhắc sinh ra tâm lý chống đối thị trường, tự nhủ rằng “thị trường đang sai, tôi mới đúng và quyết ôm lỗ đến cùng”. Họ quên mất một câu nói kinh điển của John Maynard Keynes: “Thị trường có thể duy trì sự vô lý lâu hơn khả năng duy trì năng lực thanh toán của bạn”.
Thiên kiến quá tự tin (Overconfidence Bias)
Sau khi đánh đổi hàng nghìn giờ học căng thẳng để nhận được danh vị CFA Charterholder, nhiều người vô tình nảy sinh tâm lý tự mãn. Một số họ tin rằng với một tư duy mang đầy đủ kiến thức tài chính cao cấp, họ chắc chắn thông minh hơn số đông ngoài kia.
Chính sự tự tin thái quá này lại càng dễ đưa họ đến với những sai lầm. Khi tự cho mình là nhất, nhà đầu tư dễ dàng nhắm mắt bỏ qua các yếu tố phi tài chính khó có thể xuất hiện đầy đủ trong giáo trình của CFA. Đó là những rủi ro pháp lý ngầm của dự án, những chiêu trò “xào nấu” báo cáo tài chính (earning manipulation) thao túng giá của ban lãnh đạo, hay những thay đổi đột ngột từ chính sách vĩ mô. Trên thị trường chứng khoán, những yếu tố này hoàn toàn có thể đè bẹp mọi mô hình định giá xuất sắc nhất nếu không được cân nhắc kỹ lưỡng.
Kết luận
Kiến thức CFA không hề sai. Sai lầm nằm ở chỗ người dùng thần thánh hóa công cụ này và đánh mất đi sự linh hoạt của bản thân. Thành công trên thị trường chứng khoán không dành cho người giỏi tính toán nhất, mà thuộc về người thích nghi nhanh nhất. Việc sở hữu kiến thức chuẩn từ CFA là một vũ khí sắc bén, nhưng bạn chỉ thực sự sống sót và tạo ra lợi nhuận khi kết hợp với sự nhạy bén và khả năng “đọc vị” tâm lý đám đông trên thị trường.
Xem thêm các bài viết: Thông tin CFA, Tin tức thị trường, Tổng hợp công thức CFA, Đăng ký thi CFA, Thư viện đầu tư
